BYDGOSZCZ Pierwsza wzmianka o kasztelanie bydgoskim Suzzlaus de Budegac pochodzi z 1238 r. Wcześniejszą genezę ma osada i zbudowany w XII w. romański kościół pw. św. Idziego. Obecność romańskiego kościoła świadczy o wczesnym zasiedleniu i znaczeniu osady na Szlaku bursztynowym. W tym miejscu omijano Wisłę, pokonując brodem Brdę. We wczesnym średniowieczu gród graniczny na Kujawach, w XIII w. przejściowo w rękach Krzyżaków. Prawa miejskie od 19 kwietnia 1346 nadane przez Kazimierza III Wielkiego. W XVI w. miasto wzbogacone na handlu zbożem i solą. W 1555 r. otrzymało przywilej zakazujący Żydom osiedlania się w mieście. W latach 1772-1806 i 1815-1920 Bydgoszcz należała do zaboru pruskiego, (lata 1807-1815 to stołeczność nad departamentem w Księstwie Warszawskim). Po 1815 r. była stolicą jednej z dwóch rejencji Wielkiego Księstwa Poznańskiego. W roku 1773 rozpoczęto budowę Kanału Bydgoskiego, który połączył Brdę z Notecią (a w konsekwencji Wisłę z Odrą). Od XIX w. znaczny rozwój, budowa linii kolejowych do Piły i – dalej – do Berlina, Gdańska, Torunia i Inowrocławia. W XIX w. najbardziej niemieckie miasto zaboru pruskiego (m.in. dzięki sztucznemu administracyjnemu odseparowaniu niemieckiego śródmieścia od polskich przedmieść), po roku 1920 również silny ośrodek mniejszości niemieckiej. W granice odrodzonej Polski Bydgoszcz wróciła 20 stycznia 1920, przejęta przez wojska wielkopolskie na mocy traktatu wersalskiego. Obecność w mieście silnego garnizonu niemieckiego uniemożliwiła wcześniej słabo uzbrojonej ludności polskiej miasta wsparcie powstania wielkopolskiego, którego zasięg w szczytowym okresie walk sięgnął wsi Brzoza Bydgoska, 3 km od granic miasta. W okresie II Rzeczypospolitej straciła władze wojewódzkie (tzn. rejencyjne w epoce zaborów) na rzecz najpierw Poznania, a potem Torunia (od 1938). Bydgoszcz wprawdzie nie znajduje się na pierwszych stronach przewodników turystycznych, jest jednak kilka elementów, które wyróżniają to miasto, stanowiąc o jego indywidualności i unikatowości. Wielkim atutem Bydgoszczy jest przyroda. Miasto znajduje się na styku kilku krain geograficznych, a na krajobraz wpływają 4 wielkie cieki wodne: przepływająca przez całe miasto Brda, Wisła i po części również Noteć oraz zbudowany w latach 1772-75 Kanał Bydgoski, łączący Wisłę z Odrą. Kanał Bydgoski jest de facto śródlądowym łącznikiem pomiędzy Europą Zachodnią a Wschodnią, a jego zabytkowy system urządzeń hydrotechnicznych, jazów, śluz, wraz z otaczającym go wzdłuż brzegów parkiem sprawiają, iż od paru lat trwają starania o wpisanie Kanału na listę UNESCO. Bydgoski krajobraz to przede wszystkim Puszcza Bydgoska, wysoczyzny, doliny, parowy, jary, wały. Na obszarze miasta można znaleźć zarówno 2,5-kilometrowy tor regatowy, grodziska z XI wieku (Wyszogród) oraz z VI-X (Zamczysko), ostoję dzikiego ptactwa na ostrowie na Brdzie, ośrodek wypoczynkowy (Janowo), sanatorium (Opławiec), jak i mnóstwo współczesnych budowli. Bydgoskie atrakcje dopełnia Wyspa Młyńska wraz z Wenecją Bydgoską (zespół kamienic nad Młynkówką do złudzenia przypominający włoską Wenecję) znajdujące się w ścisłym centrum (kilkaset metrów od Ratusza). Na Wyspie znajdują się też zabytkowe Spichrze oraz mennica (przez pewien okres jedyna czynna w Polsce!). W XIX w. Bydgoszcz zwano "małym Berlinem" z uwagi na podobną, nowoczesną ówcześnie zabudowę, która była dziełem najwybitniejszych architektów. Rozległe Śródmieście słynie przede wszystkim z secesyjnej zabudowy, jak również eklektycznej i neobarokowej. Kilka obiektów w Bydgoszczy jest traktowanych jako symbol miasta i jednoznacznie jest kojarzonych z miastem, np. pomnik Łuczniczki z 1910, zespół spichrzy nad Brdą, dawniej monumentalna fontanna "Potop" z 1904 roku, a ostatnio nawet Przechodzący przez rzekę. W Bydgoszczy znajduje się również regionalne Muzeum Okręgowe mieszczące się w kilku budynkach rozsianych po całym mieście, bogate Pomorskie Muzeum Wojskowe (dawniej: Muzeum Tradycji Pomorskiego Okręgu Wojskowego) oraz jedyne w Polsce działające w czynnej aptece Muzeum Farmacji. Bydgoszcz to również mnóstwo pięknych obiektów sakralnych, 3 sanktuaria, stare średniowieczne, późnogotyckie, neogotyckie kościoły, Katedra Bydgoska z 1502 roku, Bazylika Mniejsza pw. św. Wincentego a'Paulo, czyli jedyny w Polsce przedstawiciel stylu wzorowanego na rzymskim panteonie, czy kilka zakonów, które pozostawiły po sobie kilka obiektów, m.in. Kolegium Jezuickie z 1638 (ob. Ratusz bydgoski) czy kościół klarysek, z którego wieży codziennie w południe grany jest hejnał bydgoski. Na przestrzeni wieków Bydgoszcz straciła wiele nieodżałowanych zabytków, m.in. średniowieczny Zamek Bydgoski (obecnie z jego cegieł zbudowano Kościół pw. św. Andrzeja Boboli), monumentalny Teatr Miejski z 1896 roku, romański kościół pw. św. Idziego z połowy XII wieku, czy też kilka spalonych i zburzonych spichlerzy nad Brdą. II wojna światowa przyniosła również swoją pożogę. Zburzono m.in. kościół jezuicki na Starym Rynku czy synagogę żydowską (zachowała się druga, mniejsza w Fordonie, która wykorzystywana była jako kino, obecnie zrujnowana). Z drugiej jednak strony w podbydgoskich lasach Niemcy po wojnie zostawili mnóstwo potencjalnych atrakcji turystycznych... W lasach na terenie Zakładów Chemicznych "Zachem" w południowo-wschodniej części miasta znajduje się pohitlerowska fabryka dynamitu i materiałów wybuchowych DAG, której system podziemnych tuneli ma długość blisko 2 km. Tunele budowano na czterech różnych głębokościach - w niektórych miejscach przecinają się ze sobą. Niektóre budynki stoją przy skarpach pagórkowatego terenu, więc podróż tunelem kończy się np. na czwartym piętrze innego obiektu. Poza tym podbydgoskich lasach znajdują się liczne schrony, "osiedla awaryjne", budynki wojskowe, a nawet tajna wyrzutnia pocisków rakietowych. Strona polska pozostawiła po sobie Wał obronny Wojska Polskiego w Kruszynie-Osówcu. Do współczesnych atrakcji turystycznych można z pewnością zaliczyć współczesne budowle, a w szczególności budowany od 1973 roku charakterystyczny gmach Opery Nova, bydgoską Dzielnicę Muzyczną z gmachem Filharmonii Pomorskiej, bydgoski Tramwaj wodny oraz tzw. Nowe Spichrze, czyli położony w sąsiedztwie zabytkowych nad Brdą Bank Rozwoju Eksportu S.A. (BRE), który w 2000 r. uzyskał I nagrodę w ogólnopolskim konkursie "Życie w architekturze” za najlepsze obiekty zaprojektowane i zrealizowane w latach 1989-1999. Bydgoszcz to również ogromna baza noclegowa. Znajdują się tu aż 3 hotele klasy "prestiż" (****), czwarty zostanie oddany w 2007, w tym słynny secesyjny Hotel "Pod Orłem" z 1896 roku. Wokół Bydgoszczy wytyczono wiele szlaków pieszych, rowerowych (przebiega tu m.in. najdłuższa w Europie Międzynarodowa Trasa Rowerowa R-1). Miasto słynie również z turystyki wodnej na Brdzie, za sprawą spływów kajakowych. 3 września 1939 doszło do walk jednostek polskich z niemieckimi dywersantami wspomaganymi przez miejscowych Niemców (m.in. członków Hitlerjugend). Część pojmanych Niemców rozstrzelano, innych wysiedlono. Propaganda niemiecka nadała tym wydarzeniom nazwę "Blutsonntag" – "krwawa niedziela". Po wkroczeniu Wehrmachtu rozpoczęły się represje na ludności polskiej za udział w "krwawej niedzieli" – egzekucje i wywózki do obozów koncentracyjnych. W czasie II wojny światowej Bydgoszcz (jako Bromberg) włączona została do prowincji Gdańsk/Prusy Zachodnie jako siedziba rejencji). Niemcy zamordowali tu ok. 37 tysięcy mieszkańców. Po wyzwoleniu przeniesiono do Bydgoszczy stolicę województwa pomorskiego z Torunia (w woj. pomorskim Bydgoszcz znalazła się w 1938 r., wcześniej należała do wielkopolskiego). W 1973 r. włączono do Bydgoszczy pobliskie miasto Fordon. Od 1 stycznia 1999 r. miasto jest siedzibą wojewody kujawsko-pomorskiego i rządowej administracji wojewódzkiej (siedzibą sejmiku i administracji samorządowej jest Toruń). Oba miasta (Bydgoszcz i Toruń) pełnią funkcję współstołeczną w regionie. Bydgoszcz jest ósmym pod względem wielkości w kraju i najsilniejszym w regionie kujawsko-pomorskim ośrodkiem gospodarczym. Struktura przemysłu jest różnorodna i rozbudowana: * przemysł chemiczny (m.in. Zachem SA, Unilever Polska, Stomil SA, Nitrochem SA, Belma, Foton, Hirsh-Pol, Pol-Trade, Piklington Polska) * przemysł spożywczy (m.in. Jutrzenka, Browary Kujawiak, Wody Mineralne Ostromecko, Global Malt Polska, Frosta, Bydmeat SA, Drobex, Tosta, Bydgoska Spółdzielnia Spożywców, Edbol) * przemysł drzewny i meblarski (m.in. Bydgoskie Fabryki Mebli, Polpłyt, Helvetia Furniture) * przemysł elektrotechniczny i telekomunikacja (m.in. Eltra, Telefonika Kable SA, Volex, Tyco, TelePlan, Jabil) * przemysł informatyczny (m.in. Lucent Technologies, Atos Origin, Bazy i Systemy Bankowe, Spin, Post Data, ZETO SA, Unisoft) * przemysł transportowy (m.in. PESA SA, Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 2, Grupa PRECYZJA, Port Lotniczy Bydgoszcz) * materiały budowlane (m.in. Prefabet SA, Solbet, Baumat, Cegielnie Bydgoskie SA) * przemysł metalowy (m.in. Centrostal, Projprzem SA) * maszyny i urządzenia elektryczne i specjalistyczne (Makrum, Elektromontaż SA, Famor SA) * urządzenia gospodarstwa domowego, turystyczne (m.in. Dragon, Domik, Jumopol) * artykuły papiernicze i biurowe (m.in. Bydgoskie Zakłady Papiernicze, Rystor, Pentel, Pasaco, Vaupe Polska) * drukarnie (m.in. Ortis SA, ABEDIK) * przemysł odzieżowy, skórzany, taśmy techniczne (m.in. Pasamon, Modus SA) Usługi i otoczenie biznesu stanowią mocną stronę Bydgoszczy. W mieście znajduje się 38 banków (w tym centrala Banku Pocztowego SA) oraz 37 instytucji ubezpieczeniowych. Większość zakładów rozsiana jest po całym mieście, jednakże na uwagę zasługuje teren Zakładów Chemicznych Zachem, zajmujący kilkadziesiąt kilometrów kwadratowych w południowo-wschodniej części miasta, pozostałości po niemieckiej fabryce dynamitu z czasów II wojny światowej. Teren posiada własne linie kolejowe, wewnętrzną komunikację, osiedla, a dużą jego część porastają lasy. Co roku od 2001 roku Bydgoszcz poddaje się międzynarodowej weryfikacji ratingowej (Fitch Ratings), otrzymując ocenę BBB- (prognoza stabilna). W 2004 roku uruchomiono Bydgoski Park Przemysłowo-Technologiczny (początkowo 400 ha), miejsce atrakcyjne dla prowadzenia działalności gospodarczej (ulgi w podatkach, ochrona, dostępne media i tereny, linia kolejowa Śląsk-Gdynia, droga ekspresowa S-10 i S-5).